Salep, saklama koşullarına ve türüne göre (saf veya karışım) dayanıklılık süresi değişen bir gıdadır. Hazır paketli salep tozları, serin ve kuru ortamda 1-2 yıl (son kullanma tarihine kadar) dayanır. Saf toz salep ise cam kavanozda ve buzdolabında saklandığında yıllarca bozulmadan kalabilir. Sütle pişirilmiş sıvı salep ise buzdolabında en fazla 2-3 gün içinde tüketilmelidir.
Salep dayanıklılığından bahsetmeden önce kritik bir ayrım yapmak gerekir: Elinizdeki ürün saf toz salep mi, yoksa marketlerde satılan hazır içecek tozu (bol şeker, nişasta ve süt tozu içeren) mu? Bu iki ürünün raf ömrü ve saklama koşulları birbirinden farklıdır.
Salep Saklama Süreleri Tablosu
| Salep Türü | Saklama Yeri | Dayanma Süresi |
|---|---|---|
| Hazır Karışım (Toz) | Kiler / Dolap | 1 - 2 Yıl (SKT'ye kadar) |
| Saf Doğal Salep (Toz) | Buzdolabı / Serin Yer | Uzun Yıllar (Bozulması Zordur) |
| Pişmiş Salep (Sıvı) | Buzdolabı (+4°C) | 2 - 3 Gün |
Salep Neden ve Nasıl Bozulur?
Hazır Salepler: Piyasadaki "salepli içecek tozları" genellikle %2-3 oranında salep içerir; geri kalanı şeker, nişasta ve katkı maddeleridir. Bu ürünlerin raf ömrünü üretici firmalar belirler, genelde 1-2 yıldır. Nem almadığı sürece kolay bozulmaz.
Saf Salep: Kolay kolay bozulmaz. Buzdolabında veya serin, rutubetsiz bir yerde cam kavanozda saklandığında yıllarca tazeliğini korur. Ancak dikkat! Saf salep diye aldığınız ürüne satıcı tarafından nişasta karıştırılmışsa, nişasta zamanla nemi çeker ve ürünün bozulmasına, topaklanmasına veya böceklenmesine neden olabilir.
Toz Salep Neden Bu Kadar Pahalı?
Gerçek salebin üretim süreci oldukça zahmetlidir. Yabani orkide soğanları topraktan zarar verilmeden çıkarılır, süt veya suyla kaynatılır, ipe dizilip gölgede kurutulur ve değirmende öğütülür.
- Kritik Veri: 1 kilo kuru salep elde etmek için ortalama 2.600 adet orkide köküne ihtiyaç duyulur.
- Her orkide çiçeğinde sadece iki adet kök bulunur.
- Ülkemizde yılda sadece 45 ton civarında üretim yapılabilmektedir.
Salep Sahte mi Gerçek mi Nasıl Anlaşılır?
Piyasada "doğal salep" adı altında satılan ancak içine nişasta, vanilya, krema tozu ve hatta öğütülmüş makarna katılan ürünler mevcuttur. Gerçek salebi anlamak için şu testi uygulayabilirsiniz:
1. Renk Kontrolü
Gerçek salep ne tam beyaz ne de çok koyudur. Kendine has krem veya bej renk tonlarındadır.
2. Su ve Kıvam Testi
Bir bardak suya az miktarda (yarım çay kaşığı) salep atın. Gerçek salep, "glikomannan" maddesi sayesinde çok az miktarda bile olsa suyu jöle kıvamına getirebilir ve yoğunlaştırır. Sahte salep (nişasta karışımı) suda çözülür ama o yoğun jel yapısını oluşturamaz.
3. Pişirme Testi
1 çay kaşığı gerçek salep, 1 litre süte kıvam vermek için yeterlidir. Sahte saleplerde ise kıvam alması için yemek kaşığı dolusu toz atmanız gerekir. Ayrıca gerçek salep piştikçe kendine has o hoş kokuyu yayar.
Salebin Vücudumuza Faydaları
- Solunum Yolları: İçerdiği yapışkan musilaj sayesinde dokuları yumuşatır; öksürük ve bronşite iyi gelir.
- Sindirim: Bağırsakları yumuşatarak kabızlığı önler, hazmı kolaylaştırır ve mide rahatsızlıklarını hafifletir.
- Vücut Isısı: Kış aylarında vücut ısısını dengeler, kalbi kuvvetlendirir.
- Kadın Sağlığı: Adet sancılarının hafiflemesine yardımcı olur.
- Afrodizyak Etki: Genellikle üzerine serpilen tarçın ile birlikte tüketildiğinde enerji verir ve afrodizyak etkisi yaratabilir.
Uzman İncelemesi
Beslenme uzmanları, hazır paketli saleplerin yüksek şeker ve glikoz şurubu içeriği nedeniyle sık tüketilmesini önermemektedir. Bunun yerine, güvendiğiniz bir aktardan alacağınız az miktarda saf salebi, evde kaliteli süt ve az miktarda doğal şeker/bal ile hazırlamanız en sağlıklı yöntemdir.
Sıkça Sorulan Sorular
Salep buzdolabında saklanır mı?
Evet, saf toz salep buzdolabında cam kavanozda saklanırsa tazeliğini ve aromasını çok uzun süre korur. Pişmiş salep ise mutlaka buzdolabında saklanmalıdır.
Pişmiş salep kaç gün dayanır?
Sütle pişirilmiş salep, buzdolabında ağzı kapalı olarak 2-3 gün dayanır. Tekrar ısıtılırken biraz süt eklenerek kıvamı açılabilir.
Salep neden kıvam almaz?
Eğer salep kıvam almıyorsa büyük ihtimalle sahtedir veya nişasta oranı çok yüksektir. Gerçek salep çok az miktarda bile (çay kaşığı ucuyla) süte yoğun kıvam verir.
Salep neden bu kadar pahalı?
Hammaddesi olan orkide köklerinin toplanması ve işlenmesi çok zahmetlidir. Ayrıca orkide neslinin korunması amacıyla toplama kısıtlamaları vardır.
