İnsan vücudu, basınca karşı belirli sınırlara sahiptir. Genel kabul gören sınırlara göre; insan vücudu ekipmansız olarak su altında kritik eşik olan 30 metre derinliğe (4 Atmosfer basınca) kadar dayanabilir. Yüksek irtifada ise havadaki basınç %57'nin altına indiğinde (yaklaşık 4.572 metre) hayati risk başlar; 7.925 metrenin üzerinde ise oksijen desteği olmadan hayatta kalmak mümkün değildir.
İnsan neye ne kadar dayanır? En çok merak edilen konu insanın açlığa ve susuzluğa ne kadar dayandığıdır. Bu konudaki yazılarımızı daha önce paylaşmıştık. İnsan açlığa ne kadar dayanır ve insan susuzluğa ne kadar dayanır yazılarımızı tıklayarak okuyabilirsiniz. Yine en çok merak edilen konulardan biri ise insan basınca ne kadar dayanır? Veya insan ne kadarlık bir basınca dayanabilir konusudur.
Basınç Nedir ve İnsanı Nasıl Etkiler?
Öncelikle basınç nedir? Basınç birim alana uygulanan kuvvet birimidir. Şuan üzerimizdeki basıncı hissetmiyoruz çünkü her yerde ve her yönde eşittir. Hepiniz fark etmişsinizdir yolculuk sırasında yükseklere çıktıkça kulağımızda bir boşluk hissi oluşur. Bu basınç farkından dolayı meydana gelir. Bu basınç farkına keza yüzerken de maruz kalır insan. Suya daldıkça basınç artar ve bir süre sonra insan vücudu bu basınca dayanamaz.
Deniz seviyesindeki hava basıncı 1 Atmosfer (ATM) olarak kabul edilir. İnsanlarda bulunan dolaşım ve solunum sistemi 1 Atmosfer basınca göre ayarlıdır. Suyun içinde basınç her 10 metrede 1 Atmosfer basıncı artmaktadır. Mesela çoğu saat üzerinde "50 metre derinliğe kadar dayanır" şeklinde ibare vardır. İnsan 50 metre derinliğe daldığında su altındaki basınç 6 Atmosfere çıkar. Saatin dayandığı bu basınca insan vücudu dayanabilir mi?
İnsan Su Altında Kaç Metreye Dayanabilir?
Derinlere inildikçe akciğerin kapasitesi düşer ve kan basıncı artar. Bu olaylar sonucu kalp atışı hızlanır ve bilinç gitmeye başlar. Belli bir basıncın üstünde insan vücudundaki kaslar göğüs kafesini şişirecek kadar kuvvetli değildir. Derinlere inmede kritik eşik 30 metredir. Yani 4 ATM. 30 metreden daha derinlere dalacak kişilerin mutlaka tüp kullanması gerekir.
Dünya dalış rekortmenimiz Şahika Ercümen'in birçok alanda farklı rekorlarını duymuşsunuzdur. Bu kadar çok farklı rekor duymanızın sebebi dalış alanında birçok farklı kategorinin bulunmasıdır. Bunlara paletli dalış, paletsiz dalış ve ip destekli dalış gibi örnekler verebiliriz. Tüpsüz olarak paletli ve ip destekli olarak 111 metreye kadar su altına inilebilen örnekler oldu.
Bu kadar derinlere inmek için insanı dakikada 70-80 metre aşağı çeken mekanizmalar kullanılıyor ve bu yükseklikteki basınca dayanmak için özel giysiler giyiliyor. Bu özel giysi içindeki basınç artırılarak su basıncı dengelenmeye çalışılıyor. Böylece bu kadar derinlere inilebiliyor. Normalde ekipmansız olarak bir insanın vücudunun dayanabildiği maksimum basınç 4 Atmosferdir.
Özel giysiler ve mekanizmalarla basınç dengelenerek inilebilir (Şahika Ercümen örneği).
Yüksek İrtifa (Risk Sınırı)
4.572 Metre
Hava basıncı %57'nin altına iner, hayati risk başlar.
Ölüm Bölgesi
7.925 Metre
Oksijen tüpü olmadan hayatta kalmak mümkün değildir.
Yüksek İrtifada Basınç ve Oksijen Sınırı
Bir de bu durumun tam tersi bir durum var; yükseklere çıkıldıkça basıncın azalması. Böyle durumlarda iki duruma insan dayanamaz. Birincisi yükseklere çıkıldıkça basıncın azalmaya başlamasıyla birlikte havadaki oksijenin de azalması, ikincisi ise yine yükseklere çıkıldıkça kan basıncının atmosfer basıncından yüksek hale gelmesi.
1 Atmosfer basıncında hava yüzde 21 oksijen içerir. Bu oran yüzde 11'e düşerse anoksiden ölürüz. Fazla oksijen de ciğerlerde iltihaplanmaya yol açarak birkaç gün içinde ölüme yol açar.
Havadaki basınç yüzde 57'nin altına indiğinde ölürüz (yani yaklaşık 4572 metrede). Fakat dağcılar daha fazlasına dayanabilir; çünkü ciğerleri zamanla alçak basınca daha dayanıklı hale gelmiştir. Yine de 7925 metreden yüksek bir yerde oksijen tüpü olmadan kimsenin hayatta kalması mümkün değildir.
Basınç Değişiminin Vücuttaki Etkilerini Anlama
1. Kulaklarda Basınç Hissi
Yükseğe çıkarken veya dalarken kulak zarında oluşan dolgunluk ve ağrı, dış basınç ile iç basıncın dengelenemediğini gösterir.
2. Nefes Darlığı
Yüksek irtifada oksijen azaldığında veya su altında basınç arttığında ciğerlerin tam kapasite çalışamaması sonucu nefes almak zorlaşır.
3. Bilinç Bulanıklığı
Derinlerde nitrojen narkozu veya yükseklerde oksijen yetersizliği (hipoksi) nedeniyle mantıklı düşünme yetisi kaybolur.
Sıkça Sorulan Sorular
İnsan vücudu su altında kaç metreye dayanır?
Normal şartlarda ve ekipmansız olarak insan vücudunun dayanabileceği kritik eşik 30 metre yani 4 ATM basınçtır.
Su altında basınç nasıl artar?
Su altında her 10 metre derinliğe inildiğinde basınç 1 Atmosfer artmaktadır.
Yüksek irtifada insan neden ölür?
Yükseklere çıkıldıkça basınç düşer ve oksijen azalır. 7925 metreden sonra oksijen seviyesi yaşamı desteklemeyecek kadar düşer.
Dalgıçlar nasıl 100 metreden derine inebiliyor?
Özel giysilerle vücut dış basıncı dengelenir ve hızlı dalış/çıkış sağlayan asansör sistemleri kullanılır.
