Çiğ Süt Üreticisi Zararda Ne Kadar Dayanır? Süt Krizi Kapıda

22,22 TL'nin Anatomisi: Süt/Yem Paritesi Neden Çöktü?

Tarım ekonomisinin en temel ve sarsılmaz bir kuralı vardır: Süt/Yem Paritesi. Bir üreticinin ayakta kalabilmesi, kar edebilmesi ve sürüsünü büyütebilmesi için 1 litre çiğ süt sattığında elde ettiği gelirle en az 1,5 kilogram süt yemi alabilmesi gerekir. USK tarafından açıklanan 22,22 TL'lik tavsiye fiyatı, piyasadaki standart bir fabrika yeminin kilosuyla oranlandığında kağıt üzerinde bu 1,5 pariteyi zar zor yakalıyor gibi görünebilir. Peki üretici neden isyan ediyor?

Sahadaki ziraat mühendislerimizle ve kooperatif başkanlarıyla yaptığımız görüşmelerde gördüğümüz acı tablo şudur: 2026 yılı tarım ve hayvancılık dinamiklerinde "yem", toplam maliyetin sadece %60'ını oluşturuyor. Geriye kalan %40'lık devasa dilimde; asgari ücrete endeksli çoban/bakıcı maaşları, astronomik seviyelere ulaşan elektrik faturaları (sağımhaneler ve soğutma tankları çok elektrik harcar), veteriner hekim ücretleri, ilaçlar ve mazot yatıyor. Yani 1,5 parite sadece ineğin karnını doyuruyor; çiftliğin elektriğini, traktörün mazotunu ve işçinin maaşını ödemiyor. Gerçek (reel) parite aslında 1,1 seviyelerine kadar inmiş durumda.

Üretici Zararla Ne Kadar Dayanır? Çöküşün Takvimi

Süt hayvancılığı, şalteri kapatıp "Ben bu ay üretim yapmıyorum" diyebileceğiniz bir fabrika değildir. İnekler canlıdır, tatil bilmezler, her gün 2 kez sağılmak ve günde ortalama 25-30 kg yem yemek zorundadırlar. Zarar eden bir üreticinin dayanma süreci genellikle şu aşamalardan geçer:

• 1. ve 2. Ay (Cepteki Sermayenin Erimesi): Süt çekleri (ödemeleri) genellikle 30 ila 45 gün geriden gelir. Üretici ilk aylarda cebindeki nakit parayı veya kredi kartı limitlerini kullanarak yem bayisine borçlanır. "Belki fiyatlar artar" umuduyla dişi sıkılır.
• 3. ve 4. Ay (Geleceği Satmak): Yem bayisi veresiyeyi kestiğinde, üretici çiftliğin geleceği olan dişi buzağıları ve düveleri zararına satmaya başlar. Bu, işletmenin yarınlarını ipotek altına almaktır.
• 5. ve 6. Ay (Kaçınılmaz Son - Kesim): Artık satacak buzağı kalmamıştır. Banka kredileri patlamıştır. Üretici, günde 30 litre süt veren, genetik kapasitesi yüksek anaç inekleri kamyona yükleyip mezbahaya (kesime) gönderir. Çünkü ineğin et değeri, vereceği sütün getireceği zarardan daha cazip hale gelmiştir.

Tehlike Çanları: İnekler Kesime Giderse Ne Olur? (Süt Krizi)

TÜİK (Türkiye İstatistik Kurumu) canlı hayvan verileri ve Tarım Bakanlığı raporlarına göre, bir süt ineğinin yetişip sağılacak kıvama gelmesi (doğumundan itibaren) tam 3 yıl sürer. Eğer üretici maliyet baskısına dayanamayıp anaç ineğini kestirirse, o ineğin yerini doldurmak en az 3 yıl alacaktır.

Bu biyolojik gerçek, kapıdaki büyük krizin habercisidir:

İnekler kesildiği için çiğ süt arzı (üretimi) aniden düşer.

Süt sanayicisi (fabrikalar) işleyecek süt bulamaz.

Market raflarındaki pastörize süt, peynir, yoğurt ve tereyağı fiyatları 2-3 katına çıkar.

Çare olarak yurtdışından milyarlarca dolar ödenerek "süt tozu" veya "canlı hayvan" ithalatı başlar.

Kısacası, üreticinin bugün edemediği 3-4 TL'lik kar, yarın tüketiciye ve ülke ekonomisine yüzlerce lira enflasyon olarak geri dönecektir.

Süt Üreticisi İşletmeyi Nasıl Kurtarır? (Dayanma Tüyoları)

Karamsar tabloyu bir kenara bırakıp rasyonel çözümlere odaklanalım. Fiyatların maliyetin altında kaldığı bu kriz döneminde, bir çiftliği ayakta tutmanın (israf etmeden ve hayvanları kestirmeden hayatta kalmanın) profesyonel yöntemleri vardır. Sitemizin misyonu gereği, üreticiyi "kurtarma" planı şu şekilde olmalıdır:

Maliyetleri Düşürme ve Değer Katma Yolları

• Kaba Yemi Kendi Üretmek: Hayvancılığın altın kuralıdır. Torba yem (fabrika yemi) satın alarak süt hayvancılığı yapmak 2026 şartlarında iflastır. Üretici mutlaka kendi tarlasında mısır sılajı, yonca ve yulaf ekerek rasyonun (yem karışımının) %70'ini kendi toprağından karşılamalıdır.
• Sürü Optimizasyonu (Kısır İnekleri Ayıklamak): Ahırda süt vermeyen, döl tutmayan (kısır) inekler sadece yem yiyen tüketici fabrikalardır. Verimsiz hayvanların acilen sürüden çıkarılması (culling) ve sadece yüksek verimli ineklerin beslenmesi maliyetleri %20 düşürür.
• Sokak Sütü (Tüketiciye Doğrudan Satış): Sütü aracı sanayiciye 22,22 TL'ye vermek yerine, yasal izinler çerçevesinde soğutuculu araçlarla doğrudan tüketiciye (kapı teslim) 35-40 TL bandında satmak, üreticinin kar marjını kurtaran en büyük can simididir.
• Katma Değerli Ürün (Mandıracılık): Çiğ sütü satmak yerine butik bir sistemle kendi beyaz peynirini, kaşarını veya köy tereyağını üretip satmak, süt krizlerinden etkilenmemenin en garantili yoludur. Sütün raf ömrü kısadır ama peynirin ömrü aylarca sürer.

Kooperatifleşme: Tek Başına Batan Birlikte Çıkar

Avrupa'da süt fiyatları düştüğünde çiftçiler neden batmıyor? Çünkü "Kooperatif" kültürü var. Türkiye'deki süt krizinin en büyük panzehiri, üreticilerin bir araya gelmesidir. Köy bazlı süt kooperatifleri, yemi fabrikadan toptan (çok daha ucuza) alır. Sütü ise dev soğutma tanklarında toplayıp sanayiciye "toplu ve pazarlık gücü yüksek" bir fiyattan satar. Bireysel olarak sanayicinin karşısına çıkan üretici 22,22 TL'ye razı olurken, güçlü bir kooperatif 24-25 TL fiyat alabilir.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)