Hızlı Bilgi Kartı
Bir binanın depreme ne kadar dayanacağını gözle anlamak imkansızdır; "makyajlı" bir bina çürük, eski görünen bir bina sağlam olabilir. En kesin sonuç, "Bina Performans Analizi" ile alınır. Bu analizde beton kalitesi (Karot), demir durumu (Sıyırma/Röntgen) ve zemin etüdü birleştirilerek bilgisayarda 3D simülasyon yapılır. 2026 standartlarına göre, C25 altı beton ve korozyona uğramış düz demir, binanın "riskli" olduğunun en büyük kanıtıdır.
| Test Yöntemi | Güvenilirlik | Binaya Zarar Verir mi? | Ne Öğreniriz? |
|---|---|---|---|
| Gözle Tespit (Hızlı Tarama) | %30 - %40 | Hayır | Görünen çatlaklar, rutubet, kolon kesilmesi. |
| Schmidt Çekici | %50 - %60 | Hayır (Yüzeysel) | Betonun yüzey sertliği. |
| Karot Alma (Numune) | %100 (Kesin) | Kısmi (Tamir edilir) | Betonun basınç dayanımı (C sınıfı). |
| Donatı Röntgeni | %90 | Hayır | Demirlerin sayısı, aralığı ve çapı. |
| Sıyırma İşlemi | %100 | Kısmi | Demirdeki paslanma (korozyon) oranı. |
Binanızın "çürük raporu" alıp yıkılmasından korkuyorsanız, resmi başvuru yapmadan önce özel firmalara "bilgi amaçlı" test yaptırabileceğinizi biliyor muydunuz? İşte hayat kurtaran detaylar.
Bina Kimlik Belgesi ve Gerçekler: Eviniz Tabutunuz Olmasın
Türkiye, bir deprem ülkesidir. Bu gerçeği acı tecrübelerle öğrendik. Kahramanmaraş depremleri ve beklenen İstanbul depremi, "Eviniz depreme ne kadar dayanır?" sorusunu bir lüks değil, hayati bir zorunluluk haline getirdi. 2026 yılı itibarıyla, yapı denetim teknolojileri ve yönetmelikler (TBDY 2018 ve güncellemeleri) çok daha sıkı hale gelse de, stokumuzdaki milyonlarca bina hala 2000 yılı öncesi yapımı.
Pek çok ev sahibi, binasının dış cephesine, boyasına veya seramiklerine bakarak "Bu bina sağlam, taş gibi" yanılgısına düşer. Oysa bizim sahada gördüğümüz en büyük tehlike, dışı pırıl pırıl mantolama ile kaplanmış ancak kolon demirleri korozyondan "tel şehriye" kıvamına gelmiş binalardır. Deprem, binanın makyajına değil, taşıyıcı sistemine (Kolon-Kiriş) bakar.
En Etkili 3 Test Yöntemi: Bilimsel Yaklaşım
Evinizin dayanıklılığını ölçmek için mühendislerin kullandığı, doğruluğu kanıtlanmış yöntemler şunlardır:
1. Karot Testi (Betonun DNA'sı)
Halk arasında "binayı delik deşik edip zayıflatıyor" şeklinde yanlış bir inanış vardır. Oysa Karot, binanın beton kalitesini anlamanın tek kesin yoludur. * Nasıl Yapılır? Binanın kritik olmayan bölgelerinden (genellikle kolonların orta aksından), yönetmeliklere uygun sayıda silindirik beton numunesi alınır. * Zararlı mı? Uzman ellerde, demirlere zarar vermeden alınan karot binayı zayıflatmaz. Açılan delik, yüksek mukavemetli özel harçlarla kapatılır. * Ne Söyler? Betonunuzun sınıfını söyler. Örneğin, 2018 yönetmeliğine göre en az C25 (25 Megapascal) olması gerekirken, eski binalarda bu değerin C8-C10 (neredeyse toprak) çıktığını sıkça görürüz.
2. Donatı Tespiti (Röntgen ve Sıyırma)
Beton kadar önemli olan diğer unsur, içindeki çeliktir (demir). * Röntgen (Ferroscan): Cihaz kolonun üzerinde gezdirilir ve içindeki demirlerin sıklığı, etriye aralıkları tespit edilir. * Sıyırma: Kolonun küçük bir kısmının betonu kazınarak demire ulaşılır. Burada demirin korozyon (pas) durumu incelenir. Paslanmış demir, betonla aderansını (yapışmasını) kaybeder ve deprem anında betonu tutamaz. Ayrıca 2000 öncesi binalarda kullanılan "düz demir", nervürlü (tırtıklı) demire göre depremde çok daha zayıf performans gösterir.
3. Zemin Etüdü ve Mikrotremor
Bina sağlam olabilir, peki ya bastığı zemin? Zemin sıvılaşması riski olan bölgelerde bina ne kadar sağlam olursa olsun, zemin taşıma gücünü kaybettiğinde bina yan yatabilir veya zemine gömülebilir. Mikrotremor cihazları ile binanın zeminle olan rezonans uyumu ölçülür.
Resmi Başvuru vs. Özel Tespit: Kritik Ayrım
Bu nokta, mülk sahiplerinin en çok tereddüt ettiği konudur. 2026 yılında süreç şu şekilde işler:
- Resmi Başvuru (Bakanlık Lisanslı Firmalar): Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'na bağlı lisanslı kuruluşlara "Riskli Yapı Tespiti" için başvurursanız, sonuç resmiyete dökülür. Bina "Riskli" çıkarsa, tapuya şerh düşülür ve binanın 60-90 gün içinde yıkılması veya güçlendirilmesi zorunlu hale gelir. Geri dönüşü yoktur.
- Özel Tespit (Bilgi Amaçlı): Eğer binanızın durumundan emin değilseniz ve hemen yıkım sürecine girmek istemiyorsanız, üniversitelerin yapı laboratuvarlarına veya özel mühendislik bürolarına "Bilgi Amaçlı Performans Analizi" yaptırabilirsiniz. Bu rapor resmi kurumlara bildirilmez, sadece size binanızın gerçek durumunu gösterir. Böylece güçlendirme mi yoksa kentsel dönüşüm mü yapacağınıza komşularınızla sakince karar verebilirsiniz.
Ev Sahibi Olarak Kendi Kendinize Yapabileceğiniz Kontroller
Mühendis çağırmadan önce, binanızın alarm verip vermediğini anlamak için bodrum kata inin ve şu işaretleri arayın:
Görsel Risk Analizi Adımları
- Kolonlardaki Çatlaklar: Sıva çatlağı değil, betonun kendisine inen çatlaklara bakın. Özellikle 45 derecelik açıyla (X şeklinde) oluşan çapraz çatlaklar, binanın yorulduğunu ve daha önceki sarsıntılarda hasar aldığını gösterir.
- Rutubet ve Korozyon: Bodrum katta kolonların dip kısımlarında yoğun rutubet var mı? Demirden pas akmış mı? Bir tornavida ile betona vurduğunuzda beton parçalanıp dökülüyor mu?
- Kolon-Kiriş Birleşimleri: Kolonun kirişle birleştiği noktalarda ayrılma veya ezilme var mı?
- Ticari Katlar (Zemin Kat): Binanın altında dükkan (market, galeri) var mı? Bu dükkanlarda vitrin genişletmek için kolon veya perde duvar kesilmiş mi? (Bu, binanın ölüm fermanıdır).
2026 Standartlarında Güçlendirme: Yıkmak Tek Çözüm Mü?
Performans analizi sonucunda binanız "Göçme Durumu" değil de "Can Güvenliği" seviyesinin hemen altında çıkarsa, yıkmadan güçlendirme yapmak ekonomik bir seçenek olabilir.
Karbon Fiber (FRP) Yöntemi: Binayı boşaltmadan, kolonların özel karbon fiber kumaşlarla sarılması yöntemidir. Bu kumaşlar çelikten 5 kat daha hafif ama 10 kat daha dayanıklıdır. Binaya ekstra yük bindirmeden kolonların patlamasını engeller.
Çelik Mantolama ve Perde Ekleme: Daha ağır hasarlı veya zayıf binalarda, mevcut kolonların etrafına betonarme veya çelik gömlek geçirilir. Ayrıca sisteme yeni "Perde Duvarlar" eklenerek binanın yatay yük (deprem) taşıma kapasitesi artırılır.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Karot aldırmak binayı yıkar mı?
Hayır, bu tamamen bir şehir efsanesidir. Yönetmeliklere uygun olarak, donatıya (demire) denk gelmeyecek şekilde alınan 10 cm çapındaki bir numune, devasa bir binanın taşıma kapasitesini etkilemez. Açılan delik, "grout harcı" denilen, betondan daha sağlam bir malzeme ile kapatılır.
1999 öncesi yapılmış her bina riskli midir?
İstatistiki olarak risk yüksektir çünkü o dönemde hazır beton kullanımı zorunlu değildi, deniz kumu kullanımı yaygındı ve nervürlü demir kullanılmıyordu. Ancak genelleme yapılamaz; çok iyi mühendislik hizmeti almış eski binalar da mevcuttur. Test yaptırmak şarttır.
Bina sağlamlık testi ne kadar sürer?
Saha çalışması (karot alımı, röntgen, rölöve) binanın büyüklüğüne göre 1-3 gün sürer. Laboratuvar sonuçlarının çıkması ve bilgisayar simülasyonu ile raporun yazılması toplamda 15-20 günü bulabilir.
Sadece girişteki çatlaklara bakarak karar verilir mi?
Hayır. Binanın makyajı yanıltıcıdır. Taşıyıcı sistemin röntgeni çekilmeden, betonun basınç dayanımı ölçülmeden verilen hiçbir karar bilimsel değildir.
