Akü şarj edilmeden neden yavaş yavaş boşalır?
Akü şarj edilmeden ne kadar dayanır? sorusu, otomobil, motosiklet, tekne ve hatta güneş enerjisi sistemleri kullanan herkes için kritik öneme sahiptir. Bir akü sadece araç çalışırken değil, park halindeyken de iç kimyasal yapısı nedeniyle enerji kaybeder. Buna kendiliğinden deşarj denir. Bu durum, kurşun-asit, AGM, jel ve lityum tabanlı tüm akülerde farklı oranlarda görülür.
Modern araçlarda bu kayıp, sadece akünün kimyasıyla değil, aracın elektronik sistemleriyle de ilgilidir. Alarm, immobilizer, anahtarsız giriş, saat, multimedya hafızası gibi sistemler kontak kapalıyken bile sürekli küçük miktarda enerji tüketir. Bu yüzden yeni bir araç bile uzun süre çalıştırılmazsa akü zayıflayabilir.
Bu yazıda, akü türlerine göre şarj edilmeden dayanma süreleri, ortam sıcaklığının etkisi, bozulma belirtileri, doğru saklama yöntemleri ve uzman görüşleri ayrıntılı şekilde ele alınır.
Akü türlerine göre şarj edilmeden dayanma süreleri
Bir akünün şarj edilmeden ne kadar dayanacağı, öncelikle türüne bağlıdır. Kurşun-asit, AGM, jel ve lityum aküler arasında ciddi farklar vardır.
| Akü Türü | Şarj edilmeden ortalama dayanma süresi | Kendiliğinden aylık deşarj |
|---|---|---|
| Standart kurşun-asit | 2–4 ay | %5–10 |
| AGM (Start-Stop) | 3–6 ay | %3–5 |
| Jel akü | 4–8 ay | %2–4 |
| Lityum (LiFePO4) | 9–18 ay | %1–2 |
Bu süreler, akünün sağlıklı ve tam dolu olduğu varsayımıyla verilmiştir. Yarı dolu veya eski bir akü, çok daha kısa sürede kullanılmaz hale gelebilir.
Oda sıcaklığında bir akü ne kadar dayanır?
20–25°C aralığı, aküler için ideal saklama sıcaklığıdır. Bu koşullarda bir kurşun-asit akü, araçtan sökülmüş halde bile 3 aya kadar çalıştırılabilir durumda kalabilir. Ancak araç üzerinde bırakılırsa elektronik sistemler nedeniyle bu süre 3–4 haftaya kadar düşebilir.
AGM ve jel aküler, daha düşük iç dirençleri sayesinde oda sıcaklığında biraz daha avantajlıdır. Lityum aküler ise bu koşullarda aylarca ciddi kapasite kaybı yaşamaz.
Soğuk ortamda akü ne kadar dayanır?
Soğuk, akünün kapasitesini düşürür ancak kendiliğinden deşarj hızını yavaşlatır. Bu yüzden depolama açısından serin ortamlar avantajlıdır. Ancak akü araç üzerinde ise, soğukta marş basmak için daha fazla enerji gerekir.
0°C civarında bir kurşun-asit akü, %30’a varan kapasite kaybı yaşar. Yani akü dolu olsa bile araç zor çalışabilir. Bu yüzden kışın uzun süre kullanılmayan araçlarda akü bitme riski yüksektir.
Sıcak ortamda akü neden daha çabuk ölür?
30°C üzerindeki sıcaklıklar, akü kimyasını hızlandırır. Bu, kısa vadede daha iyi performans gibi görünse de uzun vadede sülfatlaşma ve elektrolit kaybı hızlanır. Özellikle yazın park halinde kalan araçlarda akülerin 2–3 ay içinde ciddi şekilde zayıfladığı sık görülür.
Uzmanlara göre 35°C’de saklanan bir akünün ömrü, 20°C’ye göre neredeyse yarıya iner.
Akü tamamen biterse ne olur?
Bir akü uzun süre şarj edilmeden kaldığında ve voltajı kritik seviyenin altına düştüğünde, plakalar üzerinde kalıcı sülfat kristalleri oluşur. Bu durum geri döndürülemez kapasite kaybına yol açar. Halk arasında buna “akü öldü” denir.
Özellikle kurşun-asit aküler, %50’nin altına uzun süre düşerse ciddi hasar görür. AGM ve jel aküler biraz daha dayanıklıdır, ancak onlar da tamamen boş kalırsa zarar görür.
Bozulduğu nasıl anlaşılır?
Bir akünün şarj edilmeden zarar görüp görmediğini şu belirtilerden anlayabilirsiniz:
- Marş basarken tık sesi gelip motorun dönmemesi
- Gösterge ışıklarının sönük kalması
- Akü voltajının 12V altında ölçülmesi
- Şarj tutmaması veya çok hızlı boşalması
- Kutuplarda beyaz veya yeşil oksitlenme
Akü nasıl muhafaza edilmelidir?
Uzun süre kullanılmayacak bir akü için doğru saklama, ömrü aylar hatta yıllar uzatabilir.
Doğru saklama adımları
1. Aküyü araçtan sökün veya en azından eksi kutbunu ayırın.
2. %100 şarj edin.
3. Serin, kuru ve güneş almayan bir yerde saklayın.
4. Ayda bir voltajını kontrol edin, 12.4V altına düşerse tekrar şarj edin.
Uzman incelemesi
Otomotiv elektrik sistemleri üzerine çalışan uzmanlara göre, akü arızalarının %60’ından fazlası uzun süreli şarjsız kalma nedeniyle oluşur. Bosch, Varta ve Exide gibi üreticilerin teknik dokümanlarında, kullanılmayan akülerin en geç 2–3 ayda bir şarj edilmesi gerektiği açıkça belirtilir. Avrupa Otomotiv Tedarikçileri Birliği (CLEPA) de bu yönde resmi tavsiyeler sunmaktadır.
Akünün bozulup bozulmadığını güvenli şekilde test etme
Sıkça Sorulan Sorular
- Bir akü araç çalıştırılmadan kaç ay dayanır?
- Kurşun-asit bir akü ortalama 2–4 ay, AGM akü 3–6 ay, lityum akü ise 1 yıla kadar dayanabilir.
- Akü tamamen biterse şarj olur mu?
- Bazen olur ancak derin deşarj kapasiteyi kalıcı olarak düşürür.
- Kışın akü neden daha çabuk biter?
- Soğuk, akünün kullanılabilir kapasitesini düşürür ve marş için daha fazla enerji gerekir.
- Aküyü sökmeden saklamak zararlı mı?
- Evet, araç elektroniği sürekli tüketim yapar ve akü daha hızlı boşalır.
Akünün şarj edilmeden ne kadar dayanacağı, büyük ölçüde sizin bakım alışkanlıklarınıza bağlıdır. Düzenli kontrol, doğru saklama ve zamanında şarj ile bir akünün ömrü yıllarca uzatılabilir. Bu basit önlemler, hem masrafı azaltır hem de aracınızın her zaman çalışmaya hazır kalmasını sağlar.
