Fiziksel dünyada bir vefat gerçekleştiğinde miras hukuku, cenaze işlemleri ve veraset ilamı gibi süreçler bellidir. Ancak dijital dünyada işler bu kadar net değildir. Sorunuzun en kısa ve belki de en ürkütücü cevabı şudur: Siz hiçbir önlem almazsanız, sosyal medya hesaplarınız siz öldükten sonra "dijital bir hayalet" olarak yıllarca internette asılı kalabilir. Facebook ve Instagram'da bir "Hesap Varisi" atamadıysanız veya Google'ın "Etkin Olmayan Hesap Yöneticisi"ni aktif etmediyseniz, dijital varlıklarınız (fotoğraflar, mailler, videolar) platformların inisiyatifine kalır. Genellikle 2 yıl süren bir "hareketsizlik" (inactivity) süresinden sonra bazı platformlar bu verileri kalıcı olarak silerken, bazıları (X/Twitter gibi) aile üyelerinin talebi üzerine hesabı tamamen kapatır. Parasal değeri olan kripto varlıklar veya YouTube gelirleri ise şifreler bilinmiyorsa sonsuza dek kaybolabilir. Bu makalede, dijital mirasınızı nasıl koruyacağınızı, Türk hukukundaki yerini ve platformların ölüm protokollerini en ince detayına kadar inceledik.
Dijital Mezarlık: İnternetteki Varlığınız Ne Kadar Dayanır?
Dijital varlıklarınızın dayanma süresi, kullandığınız platformun politikasına ve hayattayken yaptığınız ayarlara göre değişir. "Ben ölünce her şey silinir" düşüncesi büyük bir yanılgıdır. Sunucular kiralanmış bir depo gibidir; kira (veya kullanım) durduğunda, ev sahibi (platform) eşyaları kapının önüne koyabilir veya depoyu kilitleyebilir.
Platformların Ölüm Protokolleri: Kim Ne Yapıyor?
Her teknoloji devinin ölümle başa çıkma yöntemi farklıdır. Bu yöntemleri bilmek, geride kalanların acısını bir nebze olsun hafifletebilir.
1. Facebook ve Instagram: Anıtlaştırma veya Silme
Meta grubu (Facebook ve Instagram), bu konuda en gelişmiş sisteme sahiptir. Kullanıcılara iki seçenek sunar:
- Hesap Varisi (Legacy Contact): Hayattayken güvendiğiniz bir arkadaşınızı veya aile üyenizi "Hesap Varisi" olarak atayabilirsiniz. Vefatınız Facebook'a bildirildiğinde (ölüm belgesi ile), bu kişi hesabınızı yönetemez, mesajlarınızı okuyamaz veya geçmiş paylaşımlarınızı silemez. Ancak; profil fotoğrafınızı değiştirebilir, cenaze bilgileri içeren bir gönderi sabitleyebilir ve (eğer izin verdiyseniz) paylaştığınız fotoğraf ve gönderilerin bir kopyasını indirebilir.
- Anıtlaştırma (Memorialization): Hesap varisi atansın veya atanmasın, vefat bildirildiğinde profilin adının yanına "Anısına" ibaresi eklenir. Hesap, "Anıtlaştırılmış Hesap" statüsüne geçer. Bu hesaplar "Tanıyor olabileceğiniz kişiler" önerilerinde çıkmaz, doğum günü bildirimleri gitmez. Sadece mevcut arkadaşlar anılarını paylaşabilir.
2. Google (Gmail, YouTube, Drive, Photos)
Google, dijital miras konusunda en proaktif araca sahiptir: Etkin Olmayan Hesap Yöneticisi. Bu sistem bir "ölü adamın anahtarı" (dead man's switch) mantığıyla çalışır.
Siz hayattayken şu talimatı verirsiniz: "Eğer hesabıma 3 ay / 6 ay / 12 ay / 18 ay boyunca hiç giriş yapılmazsa, bunu benim öldüğüm (veya devre dışı kaldığım) olarak kabul et." Süre dolduğunda Google, önceden belirlediğiniz kişilere (maksimum 10 kişi) otomatik bir e-posta gönderir. Bu e-postada, sizin yazdığınız bir veda notu ve (seçtiğiniz) verilere erişim linki bulunur. Fotoğraflarınızı eşinize, belgelerinizi iş ortağınıza gönderebilirsiniz. Eğer bu ayarı yapmazsanız, ailenizin Google'dan veri alması mahkeme kararı gerektiren çok zorlu bir süreçtir.
3. X (Eski adıyla Twitter) ve LinkedIn
Bu platformlar şu an için "anıtlaştırma" veya "varis atama" seçeneği sunmamaktadır. X (Twitter): Aile bireyleri veya yasal mirasçılar, ölüm belgesi ve kimlik kanıtlarıyla başvuruda bulunduğunda, X hesabı tamamen siler. İçeriğin arşivlenip aileye verilmesi gibi bir prosedürleri yoktur. LinkedIn: Benzer şekilde, ölüm belgesi ile başvurulduğunda profil kapatılır ve silinir.
4. WhatsApp ve Mesajlaşma Uygulamaları
WhatsApp, uçtan uca şifreleme kullandığı için mesajların içeriğine şirket bile erişemez. WhatsApp hesapları, 120 gün boyunca aktif olmazsa (internet bağlantısı kurulmazsa) otomatik olarak silinir. Bu süre sonunda, o numarayla ilişkili tüm gruplardan çıkılır ve yedeklemeler sunucudan kaldırılır.
Türkiye'de Hukuki Durum: Dijital Miras Davaları
Türkiye'de Medeni Kanun henüz "dijital miras" kavramını açıkça tanımlamamıştır, ancak teknoloji geliştikçe mahkemeler içtihat (emsal karar) oluşturmaya başlamıştır. Buradaki temel çatışma şudur: Mirasçının Hakları vs. Ölenin Özel Hayatının Gizliliği.
Yargıtay Ne Diyor?
Yargıtay ve Bölge Adliye Mahkemeleri tarafından verilen son kararlarda (örneğin Antalya Bölge Adliye Mahkemesi'nin 2020 tarihli kararı), dijital varlıkların da "tereke" (miras) kapsamında olduğu kabul edilmiştir. Mahkeme, ekonomik değeri olan (örneğin geliri olan bir YouTube kanalı, web sitesi, kripto para hesabı) varlıkların mirasçılara devredilmesi gerektiğine hükmetmiştir.
Ancak, e-posta ve özel mesajlar konusu hala tartışmalıdır. Bir baba, vefat eden kızının iCloud hesabına erişmek isteyebilir (duygusal miras), ancak mahkemeler ölen kişinin "özel hayatının gizliliğini" korumak adına, şifrelerin veya özel yazışmaların aileye verilmesini reddedebilir. Apple ve Google gibi ABD merkezli şirketler, genellikle ABD yasalarını (Stored Communications Act) gerekçe göstererek mahkeme kararı olsa bile şifreleri vermemekte direnirler.
Kripto Paralar: Kaybolan Hazine
veraset ilamı ile çekilebilir. Ancak "Soğuk Cüzdan"da (Ledger vb.) veya merkeziyetsiz borsalarda duran Bitcoin'leriniz için bir "Müşteri Hizmetleri" yoktur.
Eğer 12 veya 24 kelimelik kurtarma şifresini (Seed Phrase) bir yere yazmadıysanız veya aileniz bu kağıdın yerini bilmiyorsa, o paralar sonsuza dek kaybolur. Kripto dünyasında "Anahtar yoksa, para da yok" (Not your keys, not your coins) kuralı, ölümden sonra da geçerlidir. Milyarlarca dolarlık Bitcoin'in, sahipleri öldüğü ve şifreleri kimse bilmediği için cüzdanlarda kilitli kaldığı tahmin edilmektedir.
Uzman İncelemesi: Bilişim Hukuku Perspektifi
Bilişim hukuku uzmanları, dijital mirasın sadece maddi değil, manevi bir boyutu olduğunu vurguluyor. Geleneksel vasiyetnameler genellikle noter huzurunda yapılır ve herkese açıktır. Ancak sosyal medya şifrelerinizi veya kripto anahtarlarınızı bir vasiyetnameye açıkça yazmak güvenlik riski oluşturur. Bu nedenle "Dijital Vasiyet" kavramı, hukuki bir belge olmaktan ziyade, güvenli bir "yönlendirme" mekanizması olmalıdır. Şifrelerin kendisini değil, şifrelerin nerede olduğunu gösteren bir yol haritası bırakmak en güvenli yöntemdir.
Platform Karşılaştırma Tablosu: Ölüm Sonrası Prosedürler
Hangi platformun verilerinize ne kadar süre tanıdığını ve ne işlem yaptığını aşağıdaki tablodan inceleyebilirsiniz.
| Platform | Özellik | Süreç / Sonuç |
|---|---|---|
| Hesap Varisi / Anıtlaştırma | Sonsuza kadar "Anısına" olarak kalır veya talep üzerine silinir. | |
| Anıtlaştırma | Hesap dondurulur, "Anısına" ibaresi eklenir, giriş yapılamaz. | |
| Google (YouTube/Gmail) | Etkin Olmayan Hesap Yöneticisi | Belirlenen süre (3-18 ay) sonunda veriler varise gönderilir, hesap silinebilir. |
| X (Twitter) | Yok | Ölüm belgesi ile başvurulursa hesap tamamen silinir. Veri verilmez. |
| Otomatik Silme | 120 gün hareketsizlikten sonra içerik ve hesap silinir. |
Dijital Vasiyet Nasıl Hazırlanır? (Pratik Rehber)
Geride kalanlara bir kaos ve şifre bulmacası bırakmamak için, bugün atabileceğiniz somut adımlar vardır. Bu, dijital temizlik ve huzur için gereklidir.
Adım Adım Dijital Miras Planlaması
Adım 1: Dijital Envanter Çıkarın
Hangi bankalarda hesabınız var? Hangi sosyal medya platformlarını kullanıyorsunuz? E-devlet şifreniz, alan adlarınız (domain), bulut depolama hesaplarınız neler? Sadece sizin bildiğiniz ama ailenizin bilmesi gereken her şeyi listeleyin. Şifreleri bu listeye yazmayın, sadece "nerede neyiniz olduğunu" yazın.
Adım 2: Platform İçi Ayarları Yapın
Hemen şimdi Facebook ve Instagram ayarlarından "Hesap Sahipliği ve Kontrolü" bölümüne giderek bir "Hesap Varisi" atayın. Google hesabınızda (myaccount.google.com) "Veriler ve Gizlilik" sekmesinden "Etkin Olmayan Hesap Yöneticisi"ni kurun. Bu işlemler sadece 5 dakikanızı alır.
Adım 3: Şifre Yöneticisi Kullanın
Tüm şifrelerinizi güvenli bir şifre yöneticisi uygulamasında (LastPass, 1Password vb.) toplayın. Bu uygulamanın "Ana Şifresini" (Master Password) ise fiziksel bir kağıda yazıp, güvendiğiniz bir aile üyesine verin veya kasanıza koyun. Bu, tüm dijital hayatınızın tek bir anahtarıdır.
Adım 4: Kripto ve Donanım Yedeklemesi
Kripto para cüzdanlarınızın "Seed Phrase"lerini (kelime listesi) asla bilgisayarda veya telefonda saklamayın. Kağıda yazın, mümkünse metal plakalara kazıyın ve yangına dayanıklı bir kasada saklayın. Ailenize, "Bana bir şey olursa bu kağıt ne işe yarar" bilgisini (basit bir kılavuzla) verin.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Ölen kişinin Instagram mesajları okunabilir mi?
Hayır. Instagram (Meta), gizlilik politikaları gereği ölen kişinin DM'lerini (Direkt Mesajlarını) aile üyelerine veya hesap varisine açmaz. Hesap sadece anıtlaştırılır. Mesajlara erişmek için mahkeme kararı olsa bile şirket genellikle bunu reddeder.
Telefon şifresi bilinmiyorsa fotoğraflar kurtarılabilir mi?
Çok zordur. iPhone ve yeni nesil Android cihazlar yüksek güvenlikli şifreleme kullanır. Apple, ölüm belgesi ile başvurulsa dahi cihazın kilit şifresini (passcode) açmaz; sadece iCloud'daki verilere (varsa) erişim izni verebilir. Cihaz sıfırlanmadan açılamaz.
Hesap varisi atamazsam ne olur?
Hesabınız "sahipsiz" kalır. Aileniz ölüm belgesi ile başvurarak hesabı kapattırabilir veya anıtlaştırabilir ancak süreç daha uzun ve bürokratiktir. Ayrıca Google hesabınız, hareketsizlik süresi dolunca (varsayılan 2 yıl) içindeki her şeyle birlikte otomatik silinebilir.
Dijital miras yasal olarak geçerli mi?
Türkiye'de Yargıtay kararlarına göre, ekonomik değeri olan dijital varlıklar (kripto, alan adı, telif geliri) mirastır ve varislere geçer. Ancak manevi değeri olan (özel mesajlar) veriler, özel hayatın gizliliği kapsamında değerlendirilir ve erişim verilmeyebilir.
Özetle; dijital miras, modern çağın en büyük sorumluluklarından biridir. Ardınızda sadece mal mülk değil, anılarınızı ve dijital kimliğinizi de bırakıyorsunuz. Bu kimliğin bir "çöplüğe" dönüşmesini veya sevdikleriniz için bir hukuki savaşa dönmesini engellemek sizin elinizde. Bugün ayıracağınız 10 dakika, yarın sevdiklerinize yıllarca sürecek bir huzur (veya erişim) sağlayabilir. Dijital temizliğinizi yapın, varisinizi seçin ve şifrelerinizi güvenceye alın.
