Bal Ne Kadar Dayan─▒r?

Bal, d├╝nya ├╝zerinde bozulmayan tek g─▒da. Peki ger├žekten ├Âyle mi? Bu sorunun cevab─▒; bal sadece uygun ko┼čullarda saklan─▒rsa do─čru. Bal'─▒ uygun ko┼čullarda saklamazsan─▒z ve 45 derecenin ├╝zerinde saklarsan─▒z kanserojen bile olabilir. Bu yaz─▒m─▒zda bal konusuna ayr─▒nt─▒l─▒ de─činece─čiz ve bal ne kadar dayan─▒r?, bal nas─▒l saklan─▒r?, bal bozulur mu?, bozuluyorsa ne zaman bozulur? sorular─▒na cevap verece─čiz.

Yaz─▒m─▒z─▒n hepsini okumak istemezseniz ├Âzetle y├╝ksek ┼čeker ve d├╝┼č├╝k su i├žeri─činden ve ayr─▒ca asidik pH yap─▒s─▒ndan dolay─▒ bal y─▒llarca ve hatta on y─▒llarca taze kalabilir ve bozulmaz tabi ger├žek balsa. Zaten ger├žek bal de─čilse ona bal denmez ve o elinizde bulunan g─▒da re├žel kategorisine girer ve onun cevab─▒n─▒ re├žel ne kadar dayan─▒r yaz─▒m─▒zda bulabilirsiniz. ┼×imdi ayr─▒nt─▒lar;

bal ne kadar dayan─▒r

Bal Hangi Ortamlarda Bozulmaz?

Bal─▒n bozulmayaca─č─▒ ve uzun s├╝reler lezzetini ve k─▒vam─▒n─▒ koruyaca─č─▒ ortamlar kuru, serin, karanl─▒k ve ani s─▒cakl─▒k de─či┼čimlerine u─čramayan ortamlard─▒r. Bu ortamlara dikkat edildi─či s├╝rece hakiki ballar y─▒llarca s├╝ren raf ├Âm├╝rlerine sahip olurlar. Bunun d─▒┼č─▒nda, i┼či daha da garantiye almak ve ├žok daha uzun y─▒llar bal─▒ saklamak isteyenler i├žin uzun vadeli saklama y├Ântemi olarak bal─▒, derin dondurucu da saklamak da se├ženekler aras─▒ndad─▒r. Ancak e─čer elinize bir bal ge├žtiyse ve bu bal─▒n miktar─▒ sizi y─▒llarca idare edecek miktardan fazla de─čilse bal─▒ k─▒sa vadeli saklama y├Ântemleriyle kullan─▒p, t├╝ketmeniz sa─čl─▒k a├ž─▒s─▒ndan gerekli mineral, vitamin ve protein gibi katk─▒lar─▒ almak ad─▒na daha faydal─▒ olacakt─▒r. B├Âylece bal derin dondurucuya yani buzlu─ča koyulur mu sorusuna da cevap vermi┼č olduk.

Bal Nas─▒l Saklan─▒r?

├ľncelikle bal─▒ saklayacak do─čru kab─▒ se├žmek gerekir. Tabii ki bal─▒ sat─▒n al─▒rken bir kap otomatik olarak elinize ula┼čm─▒┼č oluyor ancak bu bal─▒ b├Âlmek veya sat─▒n al─▒nan ilk kapta olu┼čan hasarlar neticesinde bal─▒ ba┼čka kaplara transfer etmek gerekti─činde cam kavanozlar, plastik kaplar ve tur┼ču kavanozlar─▒ gibi malzemeler kullan─▒labilir. Bal─▒m─▒za uygun kab─▒ bulduktan sonra yapmam─▒z gereken ┼čey bu kab─▒ saklayaca─č─▒m─▒z ortam─▒ en iyi ┼čekilde se├žmek. Bunun i├žin de yap─▒lmas─▒ gereken ilk ┼čey sabit s─▒cakl─▒kta bir ortam bulmak. Peki bu s─▒cakl─▒ktan kas─▒t nedir diyecek olursan─▒z s├Âyleyelim, bal en iyi 10 -20 derece aras─▒ s─▒cakl─▒klarda saklanabilen bir besin oldu─čundan bulman─▒z gereken ortam─▒n 10-20 derece aras─▒ sabit bir s─▒cakl─▒kta olmas─▒ ideal olacakt─▒r. S─▒k s─▒k de─či┼čen s─▒cakl─▒k dereceleri bal─▒n k─▒vam─▒nda ve renginde bozulmalara yol a├žabilir. Ancak 10-20 derece aras─▒ndaki s─▒cakl─▒k de─či┼čimleri bir problem olu┼čturmaz. Ancak bir ocak veya soba benzeri alete yak─▒n yerlerde bal saklamak ani s─▒cakl─▒k de─či┼čiklikleri olu┼čturaca─č─▒ndan kesinlikle tavsiye edilmez. Bu ba─člamda, standart mutfak dolaplar─▒n─▒n bir├žok evde bal saklamak i├žin ideal oldu─čunu s├Âyleyebiliriz.

Bal─▒ saklarken g├╝ne┼č ─▒┼č─▒─č─▒ almayan ortamlarda saklad─▒─č─▒n─▒zdan emin olmak ├Ânemlidir. Hem s─▒cakl─▒k kriterlerinden dolay─▒ hem de ├žo─ču bal t├╝r├╝n├╝n do─čal ortamlar─▒nda zaten g├╝ne┼č ─▒┼č─▒─č─▒ almayan ortamlarda ├╝retilmesinden dolay─▒ bu uygulamadan ka├ž─▒nmak gerekir. Ayr─▒ca, yaz─▒n─▒n ba┼č─▒nda belirtmi┼č oldu─čumuz bal saklamaya uygun kaplar─▒ kullan─▒rken kesinlikle her a├ž─▒p – kapatma eylemi esnas─▒nda kapaklar─▒n hava almayacak ┼čekilde s─▒k─▒ld─▒─č─▒ndan emin olun. ├ľzellikle mutfak ortamlar─▒nda bir├žok yemek kokusunun g├╝n i├žerisinde sirk├╝lasyon halinde oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝rsek, hava alan bir kapta saklanan bal─▒n tad─▒ da bu havadan etkilenerek de─či┼čime u─črayabilir. Ayr─▒ca yine havadaki nemin emilimi y├╝z├╝nden bal─▒n k─▒vam─▒ ve tad─▒ zarar g├Ârebilir. Bu nedenle ballar─▒n sakland─▒─č─▒ kaplar─▒n i├žine ├Âzellikle kapla i┼čimiz bittikten sonra hava giri┼čine izin vermemek ├žok ├Ânemlidir.

Petek Bal Nas─▒l Saklan─▒r?

  • Petek bal g├╝ne┼č ─▒┼č─▒─č─▒ndan korunmas─▒ gerekirken so─čuk ve nemli ortamlarda da bulundurulmamal─▒d─▒r.
  • Petek bal─▒n sakland─▒─č─▒ kab─▒n kesinlikle metal olmamas─▒ en ├Ânemli saklama ko┼čullar─▒ aras─▒ndad─▒r. Cam kavanozda saklanmas─▒ uygun g├Âr├╝l├╝r.
  • Bal─▒ kullan─▒rken bala metal ka┼č─▒k de─čdirilmemeli tahta ka┼č─▒k kullan─▒lmal─▒d─▒r.
  • Yeterli oda s─▒cakl─▒─č─▒nda saklanmal─▒d─▒r.
  • Petek bal─▒ saklarken sakland─▒─č─▒ kab─▒n a─čz─▒ a├ž─▒k kalmamal─▒ ve s─▒k─▒ s─▒k─▒ kapat─▒lmal─▒d─▒r. Hava almayacak ┼čekilde muhafaza edilmelidir.
  • Petek bal─▒n─▒ kullanaca─č─▒m─▒z miktarda ├Âl├ž├╝l├╝ ┼čekilde kaplarda muhafaza etmek bal─▒n ├Âmr├╝n├╝ ve kalitesini artt─▒r─▒r.

Bal, ar─▒lar─▒n ├ži├žeklerden ald─▒─č─▒ i├žeri─či kendi v├╝cutlar─▒nda bulunan enzimlerle i┼člemesi sonucu olu┼čan besin de─čeri olduk├ža y├╝ksek bir g─▒da maddesidir. Do─čal bal bulabilirseniz t├╝ketildi─činde antibiyotik ├Âzelli─či g├Âsterir ve v├╝cudumuzdaki zararl─▒ bakterileri ├Âld├╝r├╝r. Do─čal bal bulabilirseniz diyoruz ├ž├╝nk├╝ ara┼čt─▒rmalara g├Âre d├╝nya ├╝zerindeki ballar─▒n yar─▒s─▒n─▒n sahte bal oldu─ču biliniyor. Bu durum T├╝rkiye i├žin de ge├žerli. 

Ger├žek Bal Nas─▒l Anla┼č─▒l─▒r?

Ger├žek bal her zaman olmasa da ├žo─ču zaman sahte bala g├Âre daha koyu renklidir. Ancak her koyu renk bal ger├žek bal olmayabilir. G├╝n├╝m├╝zde sahte bal─▒ ger├žekmi┼č gibi g├Âstermek i├žin her t├╝rl├╝ y├Ântem mevcut. Sahte bal─▒n i├žerisinde genellikle yapay tatland─▒r─▒c─▒ veya fruktozlu m─▒s─▒r ┼čurubu bulunur. T├╝ketildi─činde herhangi bir tat ve koku alamazs─▒n─▒z. Hakiki bal─▒n kokusu yoktur. Bal─▒ koklad─▒─č─▒n─▒zda koku alabiliyorsan─▒z katk─▒l─▒ oldu─ču s├Âylenebilir. Ancak her kokusuz bal hakiki de─čildir. ├ťreticiler bir tak─▒m maddelerle sahte ballar─▒n da kokusunu bast─▒rabilirler. G├Ârd├╝─č├╝n├╝z gibi ├žakall─▒kta s─▒n─▒r yok. Ger├žek bal─▒n ger├žek olu┼čunu anlamak hayli zor. 

Bal─▒n bir numaral─▒ d├╝┼čman─▒ g├╝ne┼čtir ikinci d├╝┼čman─▒ ise hava. Kapa─č─▒ a├ž─▒k halde saklanan bal, havayla etkile┼čime girerek bozulabilir. Ancak kapa─č─▒ a├ž─▒lmayan bir kavanozdaki bal, y─▒llar boyu bozulmadan kalabilir. Kapal─▒ kavanozlardaki bal kristalize olur ve sertle┼čir. Ancak bu, bozuldu─ču anlam─▒na gelmez. Hakiki bal─▒ ka┼č─▒kla ald─▒─č─▒n─▒zda bir s├╝re kesilmeden uzad─▒─č─▒ bilinir. E─čer kat─▒ bir ┼čekilde direkt ka┼č─▒─ča alabiliyorsan─▒z bal─▒n sahte oldu─ču s├Âylenebilir. Ger├žek bal, kristalize olur ve donar. Ayr─▒ca, bal─▒ yedikten sonra tad─▒ 15-20 saniye daha dama─č─▒n─▒zda kal─▒yorsa, o bal ger├žek bald─▒r. Daha da emin olmak i├žin a┼ča─č─▒daki ger├žek bal─▒ anlaman─▒n p├╝f noktalar─▒n─▒ okuyabilirsiniz.

Bal─▒n Ger├žek Oldu─čunu Anlaman─▒n Yollar─▒;

  • Buzdolab─▒nda yakla┼č─▒k bir ay bekleyen bal─▒n krem ya da tereya─č─▒ k─▒vam─▒na gelmesinin bal─▒n hakiki oldu─čunu g├Âsterir.
  • Ger├žek bal ka┼č─▒kla al─▒nd─▒─č─▒ zaman kesintisiz akar.
  • So─čuk havada donma yapmaz ise bal sahtedir.
  • Ger├žek, katk─▒s─▒z bal ate┼če dayan─▒kl─▒d─▒r ve kolay kolay yanmaz.
  • Sahte bal─▒n rengi biraz daha a├ž─▒kt─▒r, normal bal─▒n kokusu yoktur.
  • Zeytinya─č─▒n─▒n donmas─▒ gibi kavanozun alt k─▒s─▒mlar─▒ donma yapar ise hakiki bald─▒r.
  • Normal bal─▒n k─▒vam─▒ biraz daha kat─▒d─▒r.
  • Bal ┼čekerle yap─▒lan di─čer ┼čerbetlere nazaran ├žok daha fazla keskindir.
  • Ger├žek bal─▒n son kullanma tarihi yoktur, nemden uzak tuttu─čunuz vakit bal─▒n ├Âmr├╝ 5 bin y─▒ldan fazlad─▒r.
  • Fazla yendi─či zaman genizde hafif yanma yapar. Bu yedi─činiz ger├žek bald─▒r.
  • Bir bardak s─▒cak su i├žerisine konulacak 1 tatl─▒ ka┼č─▒─č─▒ bal suyla hemen etkile┼čime ge├žmez; yani suyun i├žinde hemen da─č─▒lmaz.
  • Ger├žek bal, kristalize olur ve donar.
  • Bal─▒ yedikten sonra tad─▒ 15-20 saniye daha dama─č─▒n─▒zda kal─▒yorsa, o bal ger├žek bald─▒r.

Bal Neden Bozulmaz?

Bal─▒n bozulmadan kalmas─▒n─▒ sa─člayan ba┼čl─▒ca etken, bal─▒n kendi kimyasal bile┼čimi. Asidikli─či, i├žinde su olmamas─▒ ve hidrojen peroksit i├žermesi gibi ├žok say─▒da etkenin uyum i├žindeki birlikteli─či sonucunda, bu yap─▒┼čkan lezzet bozulmadan kalabiliyor. Bal, her ┼čeyden ├Ânce ve her ┼čeyden ├žok, bir ┼čekerdir. ┼×ekerler ise higroskopiktir; yani do─čal durumlar─▒nda ├žok az su i├žerirler. Fakat e─čer a├ž─▒kta b─▒rak─▒l─▒rsa, tam da bu ├Âzelliklerinden dolay─▒ nemi ├žeker, suyu tutarlar. Kaliforniya ├ťniversitesi Davis Kamp├╝s├╝’ndeki Robert Mondavi Enstit├╝s├╝'n├╝n Bal ve Polenleme Merkezi’nin genel m├╝d├╝r├╝ olan Amina Harris ┼č├Âyle a├ž─▒kl─▒yor: "Bal do─čal durumundayken ├žok d├╝┼č├╝k nem bar─▒nd─▒r─▒r. B├Âyle bir ortamda ├žok az bakteri ya da mikroorganizma hayatta kalabilir; bo─čulup ├Âl├╝rler." Harris’in s├Âyledikleri, bal─▒n uzun ├Âm├╝rl├╝ olmas─▒ a├ž─▒s─▒ndan ├Ânemli bir noktaya de─činiyor. ┼×├Âyle ki, bal─▒n bozulmas─▒ i├žin, i├žinde bozulabilecek bir ┼čeyin olmas─▒ gerekir. B├Âylesi ya┼čanmaz bir ortamda, organizmalar bala bozulma ┼čans─▒ tan─▒maya yetecek uzun s├╝re hayatta kalamaz.

"Bal ayr─▒ca do─čal olarak a┼č─▒r─▒ asidiktir. Bal─▒n pH de─čeri 3 ile 4,5 aras─▒nda olup, bu asit orada ya┼čamaya ├žal─▒┼čan hemen her ┼čeyi ├Âld├╝r├╝r," diye anlat─▒yor Harris. Bu nedenle bakterilerin ve bozulmaya neden olabilecek di─čer organizmalar─▒n kendilerine ba┼čka kap─▒ bulmalar─▒ gerekir. Bal─▒n i├žinde onlar─▒ bekleyen ├Âm├╝r ├žok k─▒sad─▒r.

ar─▒lar ne kadar dayan─▒r
Ar─▒lar, ├ži├žek nektarlar─▒n─▒ veya bitkilerin ├╝zerindeki salg─▒lar─▒ toplayarak ├Âzenli i┼člemler sonucu bala d├Ân├╝┼čt├╝r├╝yor. Ar─▒lar─▒n toplad─▒─č─▒ nektarlardaki su oran─▒ yakla┼č─▒k y├╝zde 40 ila 60 oran─▒ndayken, bu oran olgunla┼čm─▒┼č balda y├╝zde 17’ye kadar d├╝┼č├╝yor. Bal─▒n i├žeri─čindeki su oran─▒n─▒n bu denli az olmas─▒, bozulmamas─▒n─▒n ba┼čl─▒ca nedenlerinden birini olu┼čturuyor. Ayr─▒ca bal; i├žerdi─či yo─čun do─čal ┼čeker bile┼čenleri, d├╝┼č├╝k pH de─čeri ve ├Âzel i├žeri─či sayesinde bakteri vb. zararl─▒lar─▒n olu┼čumunu ├Ânl├╝yor. T├╝m bunlardan dolay─▒ da bozulmaz bir ├Âzellik kazan─▒yor.

Do─čal bal─▒n dayan─▒kl─▒ yap─▒s─▒, t├╝m duyusal ve kimyasal ├Âzelliklerinin ne yaz─▒k ki sonsuza dek korunabilece─či anlam─▒na da gelmiyor. Bal─▒n kimyasal ├Âzelliklerini koruyabilmesi i├žin uzun s├╝re boyunca y├╝ksek s─▒cakl─▒klara maruz kalmamas─▒ gerekiyor. Bal─▒n 2 ila 3 saat boyunca 80 derece ve ├╝st├╝ s─▒cakl─▒kta tutulmas─▒, baz─▒ zararl─▒ yap─▒sal bozulmalara yol a├žabiliyor. Ancak i├žme s─▒cakl─▒─č─▒ndaki i├žeceklere ilave edilip do─črudan t├╝ketilmesinde, bu konudaki baz─▒ iddialar─▒n aksine, herhangi bir risk bulunmuyor.

Bal Neden Ek┼čir?

Baldaki i├žeriklerin etkile┼čime girerek fermente olmas─▒ndan dolay─▒, kimi zaman ek┼čime s├Âz konusu olabiliyor. Fermantasyon, balda do─čal olarak bulunan mayalar─▒n bal─▒n i├žerisindeki ┼čekerden beslenerek ├žo─čalmas─▒ halinde ger├žekle┼čiyor. Nem oran─▒ y├╝zde 17'nin alt─▒ndaki ballarda fermantasyon ihtimali olmamakla birlikte, y├╝zde 20 ve daha fazla nem i├žeren ballarda ek┼čime meydana gelebiliyor.

1-) Birincisi bal─▒n erken hasat edilmesi buna neden olur. Normal ┼čartlarda bal ak─▒m d├Âneminde Balar─▒lar─▒ do─čadan toplad─▒klar─▒ nektar─▒ petek g├Âzlerine koyarlar. Daha sonra gece boyunca bu nektar─▒n suyunu u├žurmak i├žin kovan giri┼člerinde kanat ├ž─▒rparlar. ├ľzellikle ak┼čam saatlerinde ve gece boyunca kovan ├Ân├╝nde toplanan ve ba┼č k─▒s─▒mlar─▒n─▒ kovan─▒n i├ž k─▒sm─▒na do─čru ├ževirerek saatlerce kanat ├ž─▒rpan ar─▒lar─▒ Ar─▒c─▒lar keyifle izlerler. Genel olarak o g├╝n kovana bal giri┼či oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝p ne┼čelenirler. O gece rahat bir uyku uyurlar.

2-) ─░kinci olarak uygun ko┼čullarda saklanamayan bal ek┼čir. Bal─▒n kondu─ču tenekenin a─čz─▒n─▒n iyi kapat─▒lamamas─▒, bal kavanozunun kapa─č─▒n─▒n hava almas─▒, a┼č─▒r─▒ nemli bir ortamda saklanmas─▒ durumunda baldaki nem oran─▒ artar ve bir m├╝ddet sonra bal sirke haline d├Ân├╝┼č├╝r. Bal─▒n i├žinde bir tak─▒m zararl─▒ bakteriler olu┼čur ve bu bakteriler baldaki faydal─▒ mineralleri bir s├╝re sonra yemeye ba┼člar ve bal─▒n tad─▒ ac─▒ hale gelir.. Bir s├╝re sonra sirke haline gelir ve imha edilmesi gerekir. Bu ┼čekilde ne insanlar taraf─▒ndan, ne de Balar─▒lar─▒ taraf─▒ndan t├╝ketilmesi son derece sa─čl─▒─ča zararl─▒ bir durumdur.

3-) ├ť├ž├╝nc├╝ ek┼čime t├╝r├╝ ise bala su kar─▒┼čmas─▒ durumudur. Ortalama 26-27 kilogram gelen bir bal tenekesine bir damla dahi su kar─▒┼čsa o bal bir s├╝re sonra ek┼čir. Bu nedenle bal tenekelerinin sadece bir kez kullan─▒lmas─▒, ikinci kez kullan─▒m─▒ zorunlu ise y─▒kanmas─▒ durumunda ├žok iyi kurutulmas─▒ gerekir. Bu konu ile ilgili olarak eski ar─▒c─▒lar─▒n duydu─ču ├žok say─▒da hikayeler bulunmaktad─▒r.

Ek┼čimi┼č bal ac─▒ms─▒ bir hale gelir. Bal tad─▒ndan ├žok uzakla┼čm─▒┼čt─▒r. Baz─▒ durumlarda k├Âp├╝rmeler meydana gelir. ─░├žindeki polenler art─▒k faydal─▒ de─čil, insan sa─čl─▒─č─▒na zararl─▒ bir hale gelmi┼čtir. Ek┼čimi┼č bal─▒ m├╝mk├╝n ise sahibine iade etmek gerekir. Bu m├╝mk├╝n de─čil ise de imha edilmelidir.


Yorumlar