Bal Ne Kadar Dayanır? Bozulur mu ve Saklama Koşulları Rehberi

Bal, doğadaki en dayanıklı ve gizemli gıdalardan biridir. Gerçek bal, nem oranı %17'nin altında tutulduğu ve hava almayan cam kavanozlarda saklandığı sürece yüzyıllarca bozulmadan kalabilir. Ancak 45°C üzeri sıcaklıkta HMF (Hidroksimetilfurfural) değeri artarak zararlı hale gelebilir; nem alırsa da fermente olup ekşiyebilir.

Bal, dünya üzerinde bozulmayan tek gıda olarak bilinir. Peki gerçekten öyle mi? Bu sorunun cevabı; bal sadece uygun koşullarda saklanırsa doğrudur. Balı uygun koşullarda saklamazsanız ve 45 derecenin üzerinde uzun süre tutarsanız HMF değeri yükselerek kanserojen etki yaratabilir. Bu yazımızda bal konusuna ayrıntılı değineceğiz ve "Bal ne kadar dayanır?", "Bal nasıl saklanır?", "Bal bozulur mu?" sorularına bilimsel verilerle cevap vereceğiz.

Özetle; yüksek şeker ve düşük su içeriğinden ve ayrıca asidik pH yapısından dolayı bal yıllarca ve hatta on yıllarca taze kalabilir ve bozulmaz; tabii gerçek balsa. Zaten gerçek bal değilse ona bal denmez ve o elinizde bulunan gıda reçel kategorisine girer.

Bal Saklama Koşulları ve Ömrü Tablosu

Bal Hangi Ortamlarda Bozulmaz?

Balın bozulmayacağı ve uzun süreler lezzetini ve kıvamını koruyacağı ortamlar kuru, serin, karanlık ve ani sıcaklık değişimlerine uğramayan ortamlardır. Bu ortamlara dikkat edildiği sürece hakiki ballar yıllarca süren raf ömürlerine sahip olurlar.

Bunun dışında, işi daha da garantiye almak ve çok daha uzun yıllar balı saklamak isteyenler için uzun vadeli saklama yöntemi olarak balı, derin dondurucuda saklamak da seçenekler arasındadır. Ancak eğer elinize bir bal geçtiyse ve bu balın miktarı sizi yıllarca idare edecek miktardan fazla değilse balı kısa vadeli saklama yöntemleriyle kullanıp tüketmeniz, sağlık açısından gerekli mineral, vitamin ve protein gibi katkıları almak adına daha faydalı olacaktır.

Bal Nasıl Saklanır?

Öncelikle balı saklayacak doğru kabı seçmek gerekir. Tabii ki balı satın alırken bir kap otomatik olarak elinize ulaşmış oluyor ancak bu balı bölmek veya satın alınan ilk kapta oluşan hasarlar neticesinde balı başka kaplara transfer etmek gerektiğinde cam kavanozlar en sağlıklı seçenektir. Plastik kaplar veya turşu kavanozları da geçici olarak kullanılabilir ancak metal kaplardan kaçınılmalıdır.

İdeal Sıcaklık Nedir?

Balımıza uygun kabı bulduktan sonra yapmamız gereken şey bu kabı saklayacağımız ortamı en iyi şekilde seçmek. Bal en iyi 10-20 derece arası sıcaklıklarda saklanabilen bir besindir. Sık sık değişen sıcaklık dereceleri balın kıvamında ve renginde bozulmalara yol açabilir. Ancak bir ocak veya soba benzeri alete yakın yerlerde bal saklamak ani sıcaklık değişiklikleri oluşturacağından kesinlikle tavsiye edilmez. Bu bağlamda, standart mutfak dolapları birçok evde bal saklamak için idealdir.

Güneş Işığı ve Hava Teması

Balı saklarken güneş ışığı almayan (karanlık) ortamlarda sakladığınızdan emin olmak önemlidir. Hem sıcaklık kriterlerinden dolayı hem de çoğu bal türünün doğal ortamlarında (kovan içi) zaten güneş ışığı almayan ortamlarda üretilmesinden dolayı bu uygulamadan kaçınmak gerekir.

Ayrıca, kapakların hava almayacak şekilde sıkıldığından emin olun. Özellikle mutfak ortamlarında birçok yemek kokusunun gün içerisinde sirkülasyon halinde olduğunu düşünürsek, hava alan bir kapta saklanan balın tadı da bu havadan etkilenerek değişime uğrayabilir. Ayrıca havadaki nemin emilimi yüzünden balın kıvamı bozulup ekşime yapabilir.

Petek Bal Nasıl Saklanır?

• Petek bal güneş ışığından korunmalı, soğuk ve nemli ortamlarda bulundurulmamalıdır.
• Petek balın saklandığı kabın kesinlikle metal olmaması en önemli saklama koşulları arasındadır. Cam kavanozda saklanması uygun görülür.
• Balı kullanırken bala metal kaşık değdirilmemeli, tahta kaşık kullanılmalıdır.
• Yeterli oda sıcaklığında saklanmalıdır.
• Petek balı saklarken saklandığı kabın ağzı açık kalmamalı ve sıkı sıkı kapatılmalıdır.
• Petek balını kullanacağımız miktarda ölçülü şekilde kaplarda muhafaza etmek balın ömrünü ve kalitesini arttırır.

Gerçek Bal Nasıl Anlaşılır? (Ev Testleri)

Bal, arıların çiçeklerden aldığı içeriği kendi vücutlarında bulunan enzimlerle işlemesi sonucu oluşan besin değeri oldukça yüksek bir gıda maddesidir. Doğal bal bulabilirseniz tüketildiğinde antibiyotik özelliği gösterir. Ancak günümüzde sahte balı gerçekmiş gibi göstermek için her türlü yöntem mevcut. İşte evde deneyebileceğiniz bazı yöntemler:

Bilimsel Açıklama: Bal Neden Bozulmaz?

Balın bozulmadan kalmasını sağlayan başlıca etken, balın kendi kimyasal bileşimidir. Kaliforniya Üniversitesi'nden Amina Harris şöyle açıklıyor: "Bal doğal durumundayken çok düşük nem barındırır. Şekerler higroskopiktir (su çeker). Böyle bir ortamda çok az bakteri ya da mikroorganizma hayatta kalabilir; boğulup ölürler."

Harris’in söyledikleri, balın uzun ömürlü olması açısından önemli bir noktaya değiniyor. Bakterilerin yaşaması için nem gerekir, bal ise nemi hapseder ve bakterilere yaşam alanı bırakmaz. Ayrıca balın pH değeri 3 ile 4,5 arasındadır (aşırı asidik). Bu asit orada yaşamaya çalışan hemen her şeyi öldürür.

Arıların topladığı nektarlardaki su oranı yaklaşık %40-60 iken, bu oran olgunlaşmış balda %17’ye kadar düşüyor. İşte bu düşük su oranı, balın bozulmazlık zırhıdır.

Bal Neden Ekşir ve Bozulur?

Doğal balın dayanıklı yapısı, her koşulda bozulmayacağı anlamına gelmez. Baldaki içeriklerin etkileşime girerek fermente olmasından dolayı, kimi zaman ekşime söz konusu olabilir. İşte sebepleri:

1. Erken Hasat: Arılar nektarı peteğe koyduktan sonra kanat çırparak suyunu uçururlar. Eğer arıcılar bu işlem bitmeden, yani bal olgunlaşmadan hasat yaparsa (nem oranı %20 ve üzerindeyse), balın içindeki mayalar çalışmaya başlar ve bal ekşir.
2. Kötü Saklama (Nem Alma): Balın konduğu tenekenin veya kavanozun kapağı iyi kapatılmazsa bal havadaki nemi emer. Nem oranı artınca bal sirkeleşmeye başlar. Bu balın tadı acılaşır ve köpürür.
3. Su Karışması: Ortalama 26-27 kilogram gelen bir bal tenekesine bir damla dahi su karışsa o bal bir süre sonra ekşir. Bu nedenle bal tenekelerinin yıkanması durumunda çok iyi kurutulması gerekir.

Önemli Uyarı: Ekşimiş bal acımsı bir hale gelir ve köpürür. İçindeki polenler artık faydalı değil, insan sağlığına zararlı bir hale gelmiştir. Ekşimiş bal kesinlikle tüketilmemeli ve imha edilmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular