Propolis, doğal antibakteriyel ve antioksidan özellikleri sayesinde bozulması çok zor olan bir arı ürünüdür. Genel olarak; ham propolis ve alkol bazlı ekstraktlar, serin ve karanlık bir ortamda (hava almadan) saklandığında 2 yıldan fazla dayanabilir. Su bazlı ekstraktlar veya propolis katkılı diğer ürünler ise formülasyonlarına göre 12-18 ay boyunca tazeliğini korur.
Bal arısı tarafından bitkilerden, özellikle çiçekler ve yaprak tomurcuklarından toplanan çeşitli miktarlarda balmumu ve reçinelerin bir karışımı olan Propolis, doğanın en güçlü koruyucusudur. Arıların kovanı sterilize etmek için ürettiği bu madde, insan sağlığı için de binlerce yıldır şifa kaynağı olmuştur. Ancak propolisin ve katkılı ürünlerinin etkisi, ekstraktın kalitesine ve özellikle flavanoid konsantrasyonuna bağlıdır. Peki, bu değerli ürün evde nasıl saklanmalı?
Propolis Saklama Süreleri Tablosu
| Propolis Formu | Saklama Yeri | Dayanma Süresi |
|---|---|---|
| Ham Propolis | Serin / Karanlık | Yıllarca (Çok Dayanıklı) |
| Alkol Bazlı Ekstrakt | Oda Sıcaklığı | 2 Yıl+ |
| Su Bazlı Ekstrakt | Buzdolabı / Serin Yer | 12 - 18 Ay |
| Propolisli Karışımlar | Ürün Türüne Bağlı | 6 - 12 Ay |
| Liyofilize (Toz) | Kuru / Serin Yer | Uzun Süreli |
Propolis Nedir ve Nasıl Oluşur?
Arıların yiyecek aramalarında gözlemlenmesi zor olduğundan, reçinelerin kesin kaynakları genellikle bilinmemektedir. Ancak arıların çiçek ve yaprak tomurcuklarının koruyucu reçinelerini alt çeneleriyle kazıdıkları ve daha sonra arka ayaklarındaki polen topakları gibi kovana taşıdıkları gözlenmiştir. Reçinelerin toplanması ve modellenmesi sürecinde, bazı tükürük ve arıların diğer salgıları ve balmumu ile karıştırıldığı varsayılabilir. Propolisler arasında bitkisel kaynağı ve çeşidi ile ekstraksiyon metotları, propolis kaliteleri arasında 10 hatta 20 kat fark göstermesine sebep olur.
Propolis Nasıl Saklanır?
Genel olarak propolis oldukça dayanıklıdır, ancak uygun depolama önemlidir. Propolisin antibakteriyel aktivitesini kaybetmemesi için şu koşullara dikkat edilmelidir:
- Işık ve Isı: Propolis ve ekstraktları karanlıkta, doğrudan ısıdan ve gün ışığından uzakta saklanmalıdır. İdeal sıcaklık serin oda sıcaklığıdır (10°C-25°C arası).
- Hava Teması: Hava geçirmez kaplarda saklanmalıdır. Oksidasyon, propolisin etkinliğini azaltabilir.
- Tazelik Ayrımı: Kovandaki çok eski propolis, daha taze propolis ile karıştırılmamalıdır.
12 aylık uygun depolama süresi boyunca propolis antibakteriyel aktivitelerini çok az kaybeder veya hiç kaybetmez. Alkol ekstreleri (çözeltileri) daha da uzun süre saklanabilir.
Liyofilizasyon (Dondurarak Kurutma) Yöntemi
Ekstraktların liyofilizasyonu, antibakteriyel özellikleri koruyan bir yöntem olarak tanımlanmıştır. Bu yöntem daha büyük ölçekli kullanım ve bazı formülasyonlar için önem kazanabilir. Ancak, propolisin sinerjistik özelliklerinin (bileşenlerin bir arada yarattığı etki) bir kısmının dondurma sırasında kaybolması mümkündür.
Propolis İçeren Ürünlerin Raf Ömrü
Propolis içeren ürünlerin (krem, şurup, ballı karışım vb.) raf ömrü büyük ölçüde bileşimlerine bağlıdır. Bir ürünün diğer bileşenleri (süt, yağ vb.) ayrışmaya ne kadar duyarlı olursa, o ürünün raf ömrü o kadar kısa olacaktır. Bununla birlikte, propolis ve ekstraktları, antioksidan ve antimikrobiyal aktiviteleri nedeniyle ürün içinde "hafif bir doğal koruyucu" olarak işlev görür ve bu nedenle karıştırıldığı ürünlerin de raf ömrünü uzatabilir.
Propolisin Tarihçesi: Binlerce Yıllık Şifa
Propolis insanoğlu tarafından binlerce yıldır kullanılmaktadır, günümüzde ise popülaritesi artmıştır. Tarihsel kayıtlara göre kullanım alanları şöyledir:
Eski Yunan
Yazıtlarda bu madde iltihaplanan yaralar ve çürükler için bir "kür" olarak tanımlanmıştır.
Roma Dönemi
Pratisyenler tarafından yara üzerine konulan lapa benzeri bir karışımın yapımında kullanılmıştır.
İbrani Kaynakları
Eski vasiyetnamelerde "Tzori" olarak geçmektedir ve terapötik (iyileştirici) özellikleri ile anılmaktadır.
12. Yüzyıl Avrupası
Kayıtlar, propolisin medikal preparatlarının ağız ve yara enfeksiyonlarının tedavisi ve diş sağlığı için kullanımından bahseder.
Uzman İncelemesi
Gıda mühendisleri ve apiterapi uzmanları, propolisin "kovan bekçisi" olduğunu belirtir. Kovanda arıların içeri giren zararlıları mumyalamak için kullandığı bu madde, bakteri ve mantar üremesine izin vermez. Bu nedenle saf propolisin bozulması çok zordur. Ancak piyasadaki "propolisli su" gibi seyreltilmiş ürünlerin kapağı açıldıktan sonra buzdolabında saklanması ve etiket üzerindeki TETT (Tavsiye Edilen Tüketim Tarihi) süresine uyulması gerekir.
Sıkça Sorulan Sorular
Propolis bozulur mu?
Saf propolis ve alkol bazlı çözeltiler bozulmaya karşı çok dirençlidir. Ancak katkı maddeli ürünlerin raf ömrü daha kısadır.
Propolis buzdolabında saklanır mı?
Su bazlı propolislerin buzdolabında saklanması önerilir. Alkol bazlı olanlar veya ham propolis serin bir oda sıcaklığında da dayanır.
Propolis kalitesi neye göre değişir?
Bitkisel kaynak, arının cinsi ve ekstraksiyon yöntemi kaliteyi 10-20 kat değiştirebilir. Flavanoid oranı kalite göstergesidir.
Tarihi geçmiş propolis kullanılır mı?
Eğer alkol bazlı saf bir ürünse ve tadında/kokusunda değişim yoksa etkinliği azalmış olsa da kullanılabilir. Ancak katkılı ürünler tarihi geçince atılmalıdır.
