Maskelerin koruyuculuğu, türüne ve kullanım süresine göre değişir. Standart 3 katlı cerrahi maskeler, nemlendiği anda (ortalama 2-4 saat) işlevini yitirir ve değiştirilmelidir. N95 (FFP2) maskeler ise partikül yoğunluğuna bağlı olarak 8 saate kadar koruma sağlar, ancak ıslandığında veya deforme olduğunda atılmalıdır. Hiçbir tek kullanımlık maske yıkanarak tekrar kullanılamaz.
Dün eczaneye gittim. Şerit çekilmiş, çalışanlar insanları kendilerine yaklaştırmıyor. Müşterilerin de en az birbirine 1 metre mesafede durması gerektiğini belirten uyarı levhaları asılmış. Sadece tek bir şeyi şeridin dışına koymuşlar: 2 kutu maske. Maskeler açıkta ve tek tek satılıyor. 3 katlısı 5 TL, 2 katlısı 4 TL dedi çalışan eleman. (Not: Bu fiyatlar pandemi döneminin zirvesini yansıtmaktadır). Maskeler açıkta ve insanlara yakın bir mesafede duruyor. Öksürsen tüm virüsler maskelerin üzerinde yani. 50 kuruş etmeyecek maskeye 5 lira verip gerçekten hasta edebilirim kendimi.
Maske Çeşitleri ve Dayanma Süreleri Tablosu
| Maske Türü | Kullanım Ömrü | Dikkat Edilmesi Gereken |
|---|---|---|
| Cerrahi Maske (3 Katlı) | 2 - 4 Saat | Nemlenince atılmalıdır. Koruma oranı düşüktür. |
| N95 / FFP2 | 8 Saat (1 Gün) | Yıkanmaz, gözenek yapısı bozulur. |
| Gaz Maskesi Filtresi | Kullanıma Bağlı | Raf ömrü 5-6 yıldır. Açılınca işe/gaz yoğunluğuna göre değişir. |
| Bez Maske | Günlük (Yıkanabilir) | Tıbbi koruma sağlamaz. |
Cerrahi Maskeler ve Koruma Gerçeği
İşin trajikomik tarafı, bu açıkta satılan basit maskelerin tek işe yaradığı konu; siz öksürdüğünüzde ağzınızdan çıkan damlacıkların etrafa yayılmasını engellemek ve yüzünüze biri öksürürse ilk etapta kalkan olmaktır. Uzmanlar basit maskelerin koruma oranının %30'larda kaldığını söylüyor. Kullanacağınız maskenin en azından N95 filtreli maske olması gerekiyor ki nefes alırken havadaki bakteri, virüs, toz, sis ve duman gibi kirleticileri filtrelesin.
Alternatif Yöntem (Acil Durumlar İçin): Eğer 5 TL'ye satılan (o dönemki fiyatlarla) kalitesiz maskeleri kullanmak zorunda kalırsanız; evinizdeki ıslak mendili kurutup, 3 tanesini üst üste getirip kulaklarınıza geçireceğiniz yerden delik açarak benzer bir bariyer oluşturabilirsiniz. (Not: Bu tıbbi bir tavsiye değildir, yokluk durumunda bir çözümdür).
N95 Maske Ne Kadar Süre Kullanılır?
N95 maskelerin gözenek yapısı belli bir standart aralığındadır. Bu gözenek çapı maskenin kullanılması ile birlikte değişmeye başlar. Maske zamanla toz tutmasıyla birlikte gözenekleri kapanır, nefes alıp vermeden dolayı da bazı gözeneklerin çapı büyür. Aynı şekilde suyla veya temizleyicilerle de yıkanması da bu gözenek çaplarında deformasyona sebep olur.
N95 maskelerin belli bir kullanım süresi bulunmamakla birlikte tek kullanımlık maske sınıfına girdiklerinden dolayı çok uzun süreler kullanılması önerilmemektedir. Bu kullanım süresi havanın kirlilik durumu, kişinin nefes alıp verme hızı, kişinin kilosu gibi değişkenlere bağlı olarak değişir. Çok olağan dışı bir durum olmadıkça N95 maskenin günlük olarak değiştirilmesi uygun olacaktır.
Yüksek Fiyatlar ve Tekrar Kullanım Sorunu
Uzmanlar maskeyi günlük değiştirmemiz gerektiğini söylüyor. Peki, fahiş fiyatlara (40 TL gibi) satılan maskeleri her gün değiştirmek mümkün mü? Covid-19 virüsü birçok virüse göre boyut olarak daha büyüktür ve havada asılı kalma süresi çok kısadır. Yani kalabalık bir ortama girdiğinizde eğer biri sizin yüzünüze öksürmüyorsa risk düşüktür.
Maddi güç yetmediği için insanlar maskeleri dezenfekte ederek tekrar kullanma yoluna gitmektedir. Gümüş suyu mikrop öldürücüdür. Birçok hava temizleme cihazında gümüş filtreleri bulunur. İnsanlar gümüş suyunu yanında taşıyip dezenfektan olarak kullanmakta, maskelerine sıkarak tekrar kullanmaktadır.
Gaz Maskesi Filtreleri Ne Kadar Dayanır?
Maddi gücünüz yerinde ve profesyonel filtreli maske kullanıyorsanız durum farklıdır. Gaz maskesi filtrelerinin belli bir kullanım ömrü yoktur, kullanım yoğunluğuna göre biter. Ancak raf ömürleri 5 yıl ya da 6 yıl kadardır. Filtre ömrü; ortamdaki gaz miktarı, kullanıcının nefes alma sıklığı gibi etmenlere bağlıdır. Örneğin ağır sanayide 8 saatte biten filtre, vernik işlerinde aylarca kullanılabilir.
Hangi Renk Filtre Neyi Filtreler?
Filtrelerin üzerindeki renkler, hangi tehlikeye karşı koruduğunu gösterir:
- Beyaz: Parçacık Koruması (Toz, virüs vb.)
- Kahverengi: Organik Buhar Koruması
- Gri: İnorganik Buhar Koruması
- Sarı: Asit Gazları Koruması
- Yeşil: Amonyak ve Türevleri
Maske Kalitesini ve Uygunluğunu Anlama Testi
1. Sızdırmazlık Testi
Maskeyi takın ve sertçe nefes verin. Eğer gözlükleriniz buğulanıyorsa veya kenarlardan hava kaçıyorsa maske yüzünüze tam oturmamıştır veya kalitesizdir.
2. Su Testi
Cerrahi maskenin dış yüzeyine biraz su dökün. Eğer su damlacıkları yüzeyde kalıyorsa koruyucudur; suyu hemen emiyorsa (kağıt gibi) koruyuculuğu yoktur.
3. Işık Testi
Maskeyi ışığa tutun. Işığı çok geçiriyorsa ve incecik görünüyorsa 3 katlı değildir veya lif yapısı yetersizdir.
Uzman İncelemesi
İş sağlığı ve güvenliği uzmanları, filtreli maskelerin (N95/FFP2/FFP3) kullanım ömrünü uzatmak için maskenin katlanmaması, nemsiz ortamda saklanması ve dış yüzeyine dokunulmaması gerektiğini belirtir. Yıkanan N95 maskelerin elektrostatik yükü kaybolduğu için filtreleme yeteneği %95'ten %50'lerin altına düşmektedir.
Sıkça Sorulan Sorular
N95 maske yıkanır mı?
Hayır, N95 maskeler yıkanmaz. Su ve deterjan maskenin filtre yapısını bozar ve koruyuculuğunu yok eder.
Cerrahi maske kaç saat takılmalı?
Cerrahi maskeler nemlendiği an değiştirilmelidir. Ortalama kullanım süresi 2-4 saattir.
Gaz maskesi filtresi ne zaman biter?
Nefes almak zorlaştığında veya ortamdaki kokuyu almaya başladığınızda filtrenin ömrü bitmiştir.
Gümüş suyu maskeyi dezenfekte eder mi?
Gümüş suyu antibakteriyeldir ancak maskeyi ıslatmak filtre yapısını bozabilir. Yüzeysel dezenfeksiyon sağlasa da maskenin fiziksel ömrünü uzatmaz.
